Çalışanlardan en sık gelen sorulardan biri: “Brüt maaşım değişmedi ama elime geçen para azaldı, bordroda hata mı var?” Genellikle hata yok. Bu, gelir vergisi tarifesinin işleyişinin doğal sonucu.
Gelir vergisi aylık değil, kümülatif hesaplanır
Ücretten kesilen gelir vergisi, o ayın matrahına bakılarak bağımsız hesaplanmaz. Yıl başından itibaren biriken kümülatif vergi matrahı esas alınır.
Her ay şu adımlar işler:
- Brüt ücretten SGK işçi payı (%14) ve işsizlik sigortası işçi payı (%1) düşülür
- Kalan tutar o ayın gelir vergisi matrahıdır
- Bu matrah, yıl başından beri biriken matraha eklenir
- Vergi, toplam birikmiş matrah üzerinden tarifeye göre hesaplanır
- Önceki aylarda ödenen vergi düşülür, kalan o ayın kesintisi olur
Dilim atladığınızda ne oluyor
Gelir vergisi tarifesi artan oranlıdır: matrah büyüdükçe uygulanan oran yükselir. Kümülatif matrah bir üst dilimin sınırını geçtiğinde, o aydan itibaren kesilen vergi artar.
Örnek mantığıyla: yılın ilk aylarında matrahınız ilk dilimde (%15) kalıyorsa kesinti düşüktür. Temmuz’da kümülatif matrah ikinci dilime (%20) geçtiğinde, aynı brüt ücret için kesilen vergi artar ve net maaş düşer. Yıl ilerledikçe üçüncü dilime geçilirse düşüş tekrarlanır.
Ücret ne kadar yüksekse dilim geçişi o kadar erken olur. Asgari ücret düzeyinde çalışanlarda istisna nedeniyle bu etki görülmez.
Ocak ayında maaş yeniden yükselir
Yeni takvim yılında kümülatif matrah sıfırlanır. Bu nedenle ocak ayında net ücret yeniden ilk dilim üzerinden hesaplanır ve yükselir. Aralık ile ocak arasındaki fark, çoğu çalışanın fark ettiği ama nedenini bilmediği sıçramadır.
Asgari ücret istisnası
2022’den itibaren tüm çalışanlar, asgari ücrete isabet eden gelir vergisi ve damga vergisi kadar istisnadan yararlanıyor. Bu istisna yalnızca asgari ücretle çalışanlara özgü değil; ücret düzeyinden bağımsız olarak herkese uygulanıyor.
İstisna da kümülatif mantıkla işlediği için, yıl içindeki değişim tamamen ortadan kalkmaz, yalnızca yumuşar.
Bordronuzda gerçekten hata olabilir mi?
Kümülatif etki dışında net ücreti değiştiren başka nedenler de var:
- Eksik gün (rapor, ücretsiz izin)
- Fazla mesai veya prim ödemesinin matrahı yükseltmesi
- Engellilik indiriminin uygulanmaması
- Özel sağlık sigortası veya BES kesintisi başlaması
- SGK tavanının aşılması
Bunların hiçbiri geçerli değilse ve düşüş dilim geçişiyle açıklanamıyorsa, bordronun kontrol edilmesi gerekir.
Kendi ücretinizi görün
Net–brüt maaş hesaplama aracında ay seçerek bu etkiyi doğrudan görebilirsiniz: aynı brüt ücreti ocak ve aralık için hesapladığınızda net tutar farkı ortaya çıkar.
Bordro süreçleriniz hakkında değerlendirme için bordro ve SGK hizmetlerimize bakabilir veya bize ulaşabilirsiniz.